Barzanî dema referandûmê destnîşan kir
Serokwezîrê Herêma Kurdistanê Nêçîrvan Barzanî ragihand, ku dê di nav sala 2017ê de referandûma ji bo serxwebûna Başûrê Kurdistanê bê encamdan.
Hûmara 97. ya Newepelî Vejîya
Nuştoxanê na hûmare ra Keyaksar Ateş, Abdurehman Önen û Hebûn Stembar reya verên a ke kirdkî nusenê û Newepel de dest pêkenê.
Şîretê Bedîuzzeman Mela Seîdê Kurdî
Ey Milletê Kurd! Îttîfaq di qewet, îttîhad di heyat, birayey di se’adet, hukûmat di selamet est o.
Ziwan û Milet

Ziwan û Milet

29 Ağustos 2010 Pazar 01:12
Ziwan (lîsan), wasiteyêko tebîî yo ke bêneteyê însanan de fehmkerdiş, pêameyîş û munasebet virazeno.

Ziwan û Milet

Bîlal Nêribij

Ziwan (lîsan), wasiteyêko tebîî yo ke bêneteyê însanan de fehmkerdiş, pêameyîş û munasebet virazeno. Ziwan, ganî yew “çî” yo; qanunê ey ê taybetî (xususî) estî û çerçeveyê nê qanunan de aver şino.

Heto bîn ra zî; ziwan, muesseseyêko cematkî (içtîmaî) yo. Ziwan, milete ser linganê xo de vindarneno, nêverdano ke milet asîmîle bibo, mîyanê miletê bînan de bihelîyo ya zî bivurîyo.

Ziwan, seba ke ganî yo, tena wasiteyêko sade nîyo û sey organîzmayan qaîdeyê ey estê; sey mevcudatanê bînan semedê ciwîyayîş û aver şîyayîşî, ca û şertanê musaîtan wazeno.

Çîyê ke ciwîyayîşê ziwanî temîn kenê, înan ra en (tewr) muhîm qiseykerdiş o. Bi xo mewcudîyetê ziwanî bibo zî; ziwano ke nîno qalkerdiş, ziwano merde yo. Hetta, ge ge ma wanenî ke “filan ziwan seba ke qiseykerdoxê eyo peyen zî merd, o zî merd o.”

La no xeberîdayîş çitur o? Ziwano ke tena keye de bêro qiseykerdiş, averşîyayîşê zemanî de keye de zî bandurê xo vîndî keno. Heta qalkerdişî de şertê averşîyayîşê ziwanî no yo ke; heme cayê cografyaya xo de bîla îstîsna bêro qiseykerdiş. Ziwano ke bê ferqê bajar-dewe, umumî-taybetî qisey nêbo û roje ra roje sûke û bazarî ra zî teber bikewo; ma şînî vajî ke no ziwan tehluke de yo. Nika halê ziwanê kurdkî zî wina yo.

NUŞTE Û ZİWANÊ PERWERDEYÎ

Şertê ciwîyayîşê ziwanî ra yewêk zî nuştiş o. Ma eşkenî ney ra vajî “ziwanê edebî” zî. Bîla şubhe ziwano nuştekî, ziwanê medenîyet û hunerî yo. Ziwano nuştekî hetê bîn ra zî muhîmo ke, fekê cîya cîyayan keno standardîze; vurnayîş û tehrîfatê “ziwanê fekî” ra zî paweno.

Ziwan, bi nuştiş aver şino û kulturê miletê xo virazeno ya zî no kulturî resineno nesla bîn û xorîneya kulturî rî xizmet keno.

Serranê peyînan de weşanê (neşrîyatê) kurdkî (kurmanckî û zazakî) zêde bîyê. Labelê hata nufusê kurdan ra no zaf tay o. Te'daya ke ser kurdkî de esta, ney ra cîya, na mesela biney meseleya arz û telebî ya. Eke wendoxî vêşî bibê, neşrîyat zî ko zêde bibo.

Şertê ciwîyayîş û aver şîyayîşê ziwanî ra yewêk zî no yo ke; ziwan bibo “ziwanê perwerdeyî.” No xusus ra qest bander bîyayîşê (musayîşê) ziwanî ney; bi aye ziwanî de heme faalîyetanê perwerdeyî yo. Çimkî, heta asîmîle kerdişî de ziwanê perwerdeyî, ziwanê qalkerdişî dekeno binê bandura xo. Asîmîlasyon, xezîneya kulturê milete orte ra wedareno, xirab keno. Ewro, kurdî bi ziwanê xo de wayîrê îmkanê perwerdeyî nîyê û bi perwerdeyê tirkî yenî asîmîle kerdiş. Yew kurd ke tek kelîme tirkî nêzano; wexto ke mekteb qedîneno hînî xo bi zor kurdkî îfade keno. No asîmîlasyon tena heta ziwanî de nîyo; hetê kulturî û dînî ra zî yo. Ma ewro vînenî ke kurdkî, qismêk gedeyê kurdan rê ne ziwanê dayîkê yo. Yew neslo newe pîl beno ke kurdkî nêzano. Ziwanê qiseykerdişî çiqas bi quwet bibo zî; hemberê quwetê asîmile kerdişê ziwanê perwerdeyî de nêeşkeno vindo. Bi rastî, ewro halê kurdkî no hawa yo.

“Yew ziwan, yew bayraqe, yew milet û yew dewlet” îfadeyêko zordarî yo. Ewro, dunya de herunda înan de fikrê zaf kulturî, zaf ziwanî, zaf rengî ameyo qebul kerdiş. Ewro ne tena seba ziwanî, semedê lehçeyan zî fikrê zaf herayî qebul beno. Mamosteyê modernî tawsîye kenî ke; fekê ke yewbînan rê nuzdîyê wa bibê yew û bi lehçeyan perwerde bibo.

Ê ke ser miletê bîn de polîtîkaya asîmîlasyon teqîb kenî, bi eşkera hemberê qanunê Homayî de hereket kenî û fitretê însanîyetî tehrîp kenî. Quranê Kerîm de yeno vatiş ke, “cîya bîyayîşê ziwanan û rengan ayetê (delîl û îşaretê) Homa yê” û Homa Teala reyna vano ke “Ma însanan kerdî qebîleyan û xelqanê cîya cîya ke yewbînan bişinasnî.” (*) Yanî Ellah Teala wazeno ke însanî ya zî miletî yewbînan bişinasnî; ne ke yewbînan înkar bikî.

Yew milet ke ziwanê ey orte ra wedarîyo, ma nîşnê dewamê mewcudîyetê a milet ra behs bikî. Eke ma nêwazenî ziwanê ma vindî bibo; ma gerek bi ziwanê xo qisey bikî, binusî, bifikirî û eseran bîyarî meydan.

___________

(*) Quranê Kerîm, Rûm 22 û Hucûrat 13

rewsen.com

Diğer Haberler

Diğer Haber Başlıkları
23 Mart 2017 Perşembe 15:10
23 Mart 2017 Perşembe 15:05
22 Şubat 2017 Çarşamba 19:24
21 Şubat 2017 Salı 23:36
30 Ocak 2017 Pazartesi 13:52
08 Ocak 2017 Pazar 17:43
02 Ocak 2017 Pazartesi 08:10
28 Aralık 2016 Çarşamba 23:07
28 Aralık 2016 Çarşamba 22:42
18 Aralık 2016 Pazar 08:17